Home » मराठी » अव्यक्त

अव्यक्त

प्रत्येक नात्याला नाव असलंच पाहिजे अशी एक साधारण धारणा असते. कुणाची असते तर माझी असते, आणि माझी का असते, तर माझी जडण घडण तशी झाली. प्रत्येक नात्याला नाव दिल म्हणजे मग, जाणीवपूर्वक म्हणा नाहीतर नकळत म्हणा पण त्या नात्याच्या नावाशी आपण इमान राखण्याचा प्रयत्न करतो किंवा आपल्याकडून तसा प्रयत्न होतो. हा निसरडा रस्ता असतो. हे नाव आणि त्याच्याशी इमान राखण्याचा प्रयत्न, बरेचदा स्वतःशीच होणाऱ्या द्वंद्वाला  कारणीभूत ठरतात. दिलेल्या नात्याशी इमान राखायच की भावनेशी आणि हा मग सगळाच गुंता होऊन बसतो.

तीच आणि माझं नात नक्की काय आहे हे मी आजपर्यंत ठरवू शकलो नाही. इथ ती “ती” असल्यामूळ आणि मी “तो” असल्यामूळ त्याला नाव दिल नाही तर एकंदरीतच गुन्हा ठरतो. त्यामुळ आमच्या या नात्याला देता येईल अस आणि प्रचलित व्यवस्थेत कशालाही धक्का लागणार नाही अस नाव द्यायचा प्रयत्न देखील काहींनी करून झाला पण काही जमल नाही.

आमची ओळख झाली त्याला बरेच वर्ष झाली, नक्की किती तेही आठवत नाही. ती लक्षात राहिली त्याच कारण तीच सौंदर्य. ती देखणी होतीच. पण तेवढंच एक कारण नव्हत हे कळायला अजून बराच काळ जावा लागला. इतर चार चौघींसारखीच आज्ञाधारक पतिव्रता, माता आणिक काय काय असतील नसतील ती सगळी विशेषण तिला लावता आली असती, येतील. पण त्याच्यापलीकड तीच काही अस्तित्व असेल आणि मला ते कळायचा काही संबंध येईल अस कारणही नव्हत. पण तस झाल खरं. ओळख झाल्यानंतर काही काळानी मी योगायोगान तिच्या शहरात आलो.

ती एवढी देखणी असून त्या माणसाची तिन नवरा म्हणून कशी निवड केली हा मला पडलेला पहिला प्रश्न होता तिच्या बाबतीत.

पहिल्यांदाच घराबाहेर पडल्यान बावचळून गेलो होतो. फोनवरून कधीतरी बोलत असू. तेव्हा एखाद्या अनुभवी शिक्षकान प्रेमान विद्यार्थ्याला सल्ला द्यावा तशी ती तेव्हा वागत असे अस आज वाटत. पुढ कधीतरी गप्पांच्या ओघात तिला वाचनाची आवड आहे कळल.

हळू हळू तिच्या व्यक्तीमत्त्वाचे अनेक पदर उलगडत गेले.

सुसंस्कृत आणि सुशिक्षित आई वडील. ती स्वतः इतक शिकलेली.

पण बहीणीन प्रेम विवाह केल्यामुळ आई वडिलांच नाक कापल गेल. वडील वरिष्ठ जागेवर असल्यान समाजात (जातीत) नाव पत होती, त्याला धक्का लागलेला. त्यातच जर हीन देखील बहिणीच्या पावलावर पाउल टाकल तर कुठ तोंड दाखवायची सोय उरणार नाही. म्हणून आलेल्या पहिल्याच स्थळाला वडिलांनी होकार दिला. त्याला चांगली स्थिर नोकरी होती, भविष्याची चिंता नव्हती, पदर देखील जुळला होता. शेती, घर अश्या लग्न करताना आधी विचारात घेतल्या जाणाऱ्या सगळ्याच बाजू जमेच्या होत्या, त्यामुळ चिंता नव्हती.

लग्न केल्यावर किंवा खरतर झाल्यावर, लगेचच तिला भल्या थोरल्या आणि माणसांनी भरलेल्या घरात एकटीला टाकून तो निघून गेला. चौकोनी सुखवस्तू कुटुंबात आणि वडलांच्या लाडात सगळ आयुष्य गेलेल्या तिला हे जग नवीनच होत. बावरलेली ती आणि आजू बाजूला सगळ जगच अनोळखी. ती आणि ते घर हे एकमेकांच्यावर झालेल्या संस्काराविषयी पूर्णपणे अनभिज्ञ होते. नवी सून अशी कशी असू शकते असा घराला प्रश्न पडलेला तर घर अस कस असू शकत हा प्रश्न तिला पडलेला.

कुणाशी बोलायची सोय नाही. कधी एकदा यातून बाहेर पडते अस तिला होऊन गेल, पण तेही शक्य आहे की नाही माहित नाही. कधी मधी नवरा येऊन जात असे. ते चार क्षण तरी सुखाचे असतील अस तिला वाटलं, पण लवकरच तीही आशा मावळली. तो आला तरी सासरच्या लोकांपुढ आणि नवऱ्यापुढ बायकोनी फार बोलायचं नाही असे संस्कार त्याच्यावर झालेले. त्यामुळ त्याच्यापुढ आणि त्याच्याशी बोलायची उरली सुरली शक्यता संपली. मग जेव्हा कधी माहेरी जाईल तेव्हाच तोंड उघडायची संधी.

बहीणीन जाती बाहेर लग्न केल असल तरी तिच्याशी बोलता येत असे. पण लग्न झाल्यावर, तिन जातीला बट्टा लावलाय अस मत असलेल्या त्यान त्या बोलण्यावर आणि त्यां बहिणीच अस्तित्व मान्य करण्यावरच बंदी घातली. पुढ मग त्याच्या नोकरीमुळ शहरात येऊन राहायाची सोय झाली आणि निदान गर्दीतल्या एकटेपणापासून सुटका झाली. आता हा एकटेपणा एकटीचा एकटेपणा होता.

पण त्याचा स्वभाव फारच संशयी होता. आता तो तसा होता की तीच शिक्षण, विचार करण्याची क्षमता, रूप यांनी निर्माण केला होता हे कळण अवघड आहे. पण ते कळलं म्हणून फार फरक पडणार आहे असही नाही म्हणा. पण त्यामुळ तिला कधी विश्वासात घेतलच नाही. अगदी साध्या साध्या गोष्टीत देखील. घरी कधी येणार हे देखील कधीच सांगत नसे. नेहमीच अचानक. ह्या अविश्वासामूळ तिला कुणाशी बोलायची देखील चोरी. जीव टाकणे वगैरे लांबच्या गोष्टी. माहेरचा काय असेल तेवढाच आधार. पण त्यांना देखील इकड यायला मोकळीक नाही.

हळू हळू एकटीच्या एकटेपणाची आणि अविश्वासापायी आलेल्या भीतीची देखील सवय झाली. पुढ थोडी मोकळीक मिळाल्यावर मग पुन्हा एकदां पुस्तकांशी ओळख झाली. आमच्या सगळ्या चर्चा अगदी सहज साध्या विषयांपासून ते गंभीर विषयांपर्यंत होत. मग वाढत्या वयातली मुलं असो की विश्वास पाटलांच महानायक असो. अगदी मनमोकळ बोलत असे ती. मीच त्या गप्पातल्या ह्या आमच्या अनामिक नात्याला न्याय देऊ शकलो का असा मला प्रश्न पडतो.

मला एका स्वतंत्र विचार करू शकणाऱ्या आणि तरीही नवऱ्याच्या माग गेलेल्या एका बायकोन लिहिलेलं पुस्तक तिन भेट दिल होत. मी ते बराच काळ वाचलंच नाही. वाचल्यावर पुन्हा विचार करू लागलो की हे तिन हेतुपुरस्सर तर दिल नसेल. अगदी तशीच नसली तरी बरीचशी थोडाफार तो प्रकार होताच. यशस्वी नवरा, चार चौघात नाव, मान मरातब आणि पैसे असल्यावर मिळणारे इतर फायदे. पण या सगळ्यात ती कुठंच नव्हती.

हेच पुस्तक तिला का आवडाव आणि मी इतक्या वर्षांनी तिला सांगितल्यावर तिला वाटणार आश्चर्य हेच सांगत होत का? माहित नाही. बहुतेक ते कधीच कळणार नाही आणी मी विचारायला जाणार नाही. कधी कधी काही गोष्टी न कळलेल्याच चांगल्या असतील. जोपर्यंत हे अव्यक्त आहे तोवर त्यात असंख्य शक्यता आहेत.

पण तिच्या अव्यक्त असण्यात मात्र शक्यतांपेक्षा अपरिहार्यता जास्त असावी, खूप जास्त असावी. आणि मी मात्र कायम विचार करत राहीन की तिच्या व्यक्त होण्यात किती प्रचंड शक्यता दडलेल्या आसतील. नसेलही कदाचित, काय माहित.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: